วิกฤตความท้าทายสภาพภูมิอากาศสู่การเป็นศูนย์กลาง ด้านความมั่นคงทางอาหารของภาคเหนือประเทศไทย
ดร.ปาริชาติ เทียนจุมพล; ดร.ณัฏฐวัฒณ์ น้อยมณี;
ดร.เยาวลักษณ์ จันทร์บาง; ดร.พวงเพชร เหมรัตนตระกูล*
สรุป
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศที่เพิ่มขึ้น และ เหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้ว กำลังส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อการผลิต คุณภาพ ความสม่ำเสมอของผลผลิต รวมถึงต้นทุนการผลิตของพืชเศรษฐกิจที่สำคัญในภาคเหนือ ของประเทศไทย ได้แก่ ข้าว ลำไย ข้าวโพด อ้อย ผักบนพื้นที่สูง กาแฟอะราบิกา ชา มัน สำปะหลัง อะโวกาโด และแมคคาเดเมีย เพื่อเป็นการรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงภาพอากาศ ที่แปรปรวน ทุกภาคส่วนทั้งภาคการผลิต ภาคการศึกษา ภาครัฐตลอดจน ภาคเอกชนได้มี การเตรียมความพร้อมและมีการปรับตัวเพื่อรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งในด้านเทคโนโลยี องค์ความรู้ และนวัตกรรมเกษตร ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสามารถใน การฟื้นตัว (resilience) อย่างรวดเร็วของภาคการเกษตรในภาคเหนือ จากการมีศักยภาพ ในด้านการผลิตพืชได้หลายชนิด ด้านความหลากหลายทางภูมิศาสตร์ และขีดความสามารถ ในการผลิตผลิตผลเกษตรที่สำคัญได้ จึงสามารถช่วยบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง ดังกล่าวได้และช่วยให้สามารถรักษาปริมาณการผลิตของพืชสำคัญไว้ได้
อย่างไรก็ตาม ความรุนแรงของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เพิ่มขึ้น สะท้อนให้เห็นถึง ความจำเป็นในการพัฒนาเทคโนโลยี กระบวนการ นวัตกรรม ตลอดจนการจัดการทรัพยากร ให้ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และการเสริมสร้างขีดความสามารถในการปรับตัวของ ภาคการผลิต ดังนั้น ความท้าทายเหล่านี้จึงเป็นโอกาสสำหรับภาคเหนือของประเทศไทยใน การเสริมสร้างความสามารถในการฟื้นตัวและความพร้อมในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลง ตลอดจนการพัฒนาไปสู่การเป็น “การเป็นศูนย์กลางความมั่นคงท มั่นคงทางอาหารของภาคเหนือ ประเทศไทย (Food Security Hub)” ที่ขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยี นวัตกรรมการเกษตร ขั้นสูง และการเพิ่มขีดความสามารถและศักยภาพในการแข่งขันด้านความมั่นคงทางอาหาร
วิกฤตโลกกับความมั่นคงทางอาหารยุคใหม่
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ได้เป็นเพียงวิกฤตทางสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กลายเป็น ภัยคุกคามทางภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจที่รุนแรงที่สุดต่อระบบอาหารโลก (Global Food System) สภาวะเอลนีโญ (El Niño) และลานีญา (La Niña) ที่สลับซับซ้อนเกิดปรากฏการณ์ ที่สุดขั้วยากต่อการรับมือ อุณหภูมิเฉลี่ยโลกที่เพิ่มสูงขึ้น ความผันผวนของปริมาณน้ำฝนที่ มากจนไม่สามารถคาดการณ์ได้ และการเกิดการระบาดของศัตรูพืชอุบัติใหม่ที่ส่งผลกระ ทบทั้งก่อนและหลังการเก็บเกี่ยว กำลังส่งผลให้หลายพื้นที่ผลิตอาหารหลักของโลกประสบ ภาวะผลผลิตตกต่ำอย่างรุนแรง
อย่างไรก็ดี ภาคเหนือของประเทศไทย ซึ่งครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกพืชเศรษฐกิจและพืช มูลค่าสูงหลักมากกว่า 16 ล้านไร่ มีลักษณะพิเศษทางภูมิศาสตร์ที่มีตั้งแต่พื้นที่ราบจนกระทั่ง พื้นที่สูง มีระบบ Ecosystem และมีความหลากหลายทางชีวภาพและฐานความพร้อมด้าน R&D ที่แข็งแกร่ง ภาคเหนือของไทยกลับมีความพร้อมในการเปลี่ยนความท้าทายนี้ให้เป็น โอกาสเชิงยุทธศาสตร์ในการเป็นแหล่งพืชอาหารที่สําคัญในการสนับสนุนความมั่นคงทาง อาหารแก่ประชาคมโลกจากพืชที่สำคัญ 10 ชนิด และยังสามารถปรับตัวเพื่อทำการผลิตพืช อาหารสำคัญที่หลายประเทศต้องการได้อย่างรวดเร็ว โดยภาคเหนือมีระบบนิเวศการผลิตที่ ตอบโจทย์ความมั่นคงทางอาหารอย่างครอบคลุม ทั้งพืชอาหารหลัก พืชห่วงโซ่อุตสาหกรรม ปศุสัตว์ และพืชมูลค่าสูงเชิงโภชนาการ หรือพลังงาน ดังรายละเอียดในตารางที่ 1
ON THIS PAGE
Further Reading